Çin’in ticari uçak üreticisi COMAC’ın C919 yolcu uçağında üretimi artırma hedefleri, ABD’nin Çin’e yönelik havacılık parçaları ihracatında uyguladığı yeni kısıtlamalar nedeniyle yeniden baskı altına girdi.
Reuters’ın haberine göre ABD Ticaret Bakanlığı son haftalarda Çin’e gönderilecek uçak parçalarına ilişkin ihracat lisanslarının verilmesini yavaşlatırken, Çin’in devlet destekli uçak üreticisi COMAC’a lisanslanan parça miktarını da sınırlamaya başladı. ABD’li yetkililerin bu uygulamayla COMAC’ın ileride kullanılmak üzere yüksek miktarda parça stoku oluşturmasını önlemeyi amaçladığı belirtiliyor.
Uygulama kapsamında uçaklarda kullanılan iniş takımları ve diğer parçaların yanı sıra havacılıkta kullanılan hidrolik sıvılarla ilgili ihracat kontrollerinin de sıkılaştırılmasının değerlendirildiği aktarılıyor.
C919’UN BATILI TEDARİKÇİLERE BAĞIMLILIĞI SÜRÜYOR
Çin’de geliştirilen ve montajı ülkede yapılan C919, kritik sistem ve parçalar açısından halen önemli ölçüde Batılı tedarikçilere bağımlı durumda bulunuyor.
Uçağın motor ihtiyacı, GE Aerospace ile Fransız Safran’ın ortak girişimi CFM International tarafından üretilen LEAP-1C motorlarıyla karşılanıyor. C919’un bazı aviyonik sistemleri, yardımcı güç ünitesi, iniş takımı, frenleri ve uçuş kontrol sistemlerinde de ABD’li ve diğer Batılı şirketlerin ürünleri kullanılıyor.
ABD, 2025’te Çin ile yaşanan ticari gerilim sırasında COMAC’a yönelik bazı ihracat lisanslarını geçici olarak askıya almış, aralarında C919’da kullanılan LEAP-1C motorlarının da bulunduğu ürünlerin sevkiyatına ilişkin kısıtlamalar getirmişti.
GE Aerospace’in C919 için LEAP-1C motorlarının sevkiyatına yönelik lisans kısıtlamaları Temmuz 2025’te kaldırılmış ve sevkiyatların yeniden başlamasına izin verilmişti.
Ancak mevcut uygulama doğrudan bir ihracat yasağından ziyade, lisans süreçlerinin yavaşlatılması ve sevkiyat miktarlarının kontrol edilmesi şeklinde uygulanıyor.
ÇİN KENDİ MOTORUNU GELİŞTİRİYOR
Pekin yönetimi, C919’un Batılı tedarikçilere bağımlılığını azaltmak amacıyla yerli sistem ve motor geliştirme çalışmalarını sürdürüyor.
Bu kapsamda geliştirilen CJ-1000A motorunun, uzun vadede C919’da kullanılan LEAP-1C’nin yerini alması hedefleniyor. Ancak yerli motor henüz seri üretimdeki C919’larda LEAP-1C’nin yerini alabilecek aşamaya gelmiş değil.
Bu durum, ABD’nin ihracat kontrollerini sıkılaştırmasının C919’un üretim hızının artırılması açısından önemli bir risk oluşturmasına yol açıyor.
C919’DA TESLİMAT HEDEFLERİ GERİDE KALDI
C919, 2023’te Çin’de ticari yolcu taşımacılığına başladı. China Eastern Airlines, Air China ve China Southern Airlines uçağı ticari olarak işleten başlıca Çinli taşıyıcılar arasında bulunuyor.
COMAC’ın üretimi artırma planlarına rağmen teslimat rakamları hedeflerin gerisinde kaldı. Şirket 2025’te yalnızca 15 C919 teslim edebildi. 2026’da ise şimdiye kadar yaklaşık 12 uçağın teslim edildiği bildiriliyor.
Daha önce Çinli hava yollarının 2026’da toplam 33 C919 teslim almayı beklediği açıklanmıştı.
COMAC’ın üretim kapasitesini artırması, uçağın Çin iç pazarındaki büyüme planları açısından önem taşıyor. Şirket aynı zamanda C919’un Çin dışındaki pazarlara açılabilmesi için Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansından (EASA) sertifikasyon sürecini sürdürüyor.
ABD’nin son adımları ise C919’un teknik yeterliliğinden ziyade, uçağın seri üretiminde ihtiyaç duyduğu kritik Batılı parça ve sistemlere erişim konusundaki bağımlılığın önemini yeniden gündeme getirdi.
