IATA’nın değerlendirmesine göre küresel ölçekte birikmiş uçak siparişleri 17 bini aşarak, mevcut küresel uçak filosunun yaklaşık yüzde 60’ına ulaştı. Tarihsel olarak bu oranın yüzde 30-40 aralığında seyrettiği belirtildi. Mevcut sipariş hacmi, üreticilerin bugünkü kapasitesiyle yaklaşık 12 yıllık bir imalat sürecine denk geliyor.
IATA Raporu’na göre tedarik zincirindeki sorunların etkisiyle, dünya genelindeki uçak filosunun ortalama yaşı 15,1 yıla yükseldi. Yolcu uçaklarında bu ortalama 12,8 yıl, kargo uçaklarında 19,6 yıl, geniş gövdeli uçaklarda ise 14,5 yıl olarak kaydedildi. Bununla birlikte küresel çapta 5 binden fazla uçağın hâlen depolarda bekletildiği, buna rağmen yeni uçak kıtlığının sürdüğü ifade edildi.
PİYASANIN DENGELENMESİNE EN AZ 5 YIL VAR
Birlik, 2025’in sonunda teslimatların artmaya başladığını ve 2026’da üretim hızlanmasının beklendiğini aktarsa da, uçak ve motor talebinin, arzın üzerinde kalmaya devam edeceğini öngörüyor. IATA’ya göre tedarik zincirinde son 5 yılda yaşanan kalıcı kayıplar ve rekor seviyedeki sipariş birikimi göz önüne alındığında, piyasanın 2031-2034 döneminden önce dengelenmesi düşük ihtimal taşıyor.
IATA Genel Direktörü Willie Walsh, tedarik sıkıntılarının hava yolu şirketleri üzerindeki etkilerine dikkat çekerek şunları söyledi:
“Aviakompaniler tedarik zinciri sorunlarının sonuçlarını doğrudan hissediyor. Daha yüksek leasing maliyetleri, operasyon esnekliğinin azalması, sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmada gecikme ve ideal olmayan uçak tiplerine artan bağımlılık öne çıkan sorunlar arasında. Bu durum, şirketlerin gelir artışı, çevresel performans ve müşteri hizmetlerinde iyileşme fırsatlarını kaçırmasına yol açıyor. Yolcular ise arz-talep dengesizliği nedeniyle artan maliyetlerle karşı karşıya kalıyor.”
IATA’ya göre teslimat gecikmeleri; gövde üretiminin motor üretimini aşması, mevcut motorlardaki teknik sorunlar nedeniyle motor tedarikinin sınırlı kalması, yeni uçakların sertifikasyon süresinin 12-24 aydan 4-5 yıla çıkması, ABD-Çin ticaret gerilimi nedeniyle metal ve elektronik bileşen maliyetlerindeki artış, ayrıca motor ve kritik parça üretiminde uzman iş gücü eksikliği gibi etkenlerle daha da derinleşiyor.
