Endonezya’da Anak Krakatau Yanardağı’nın yeniden faaliyete geçmesi, hava ulaşımında ciddi aksamalara neden oldu.
Volkanik küllerin hava sahasına yayılması üzerine başkent Jakarta’daki Soekarno-Hatta Uluslararası Havalimanı’nın da aralarında bulunduğu 6 havalimanında uçuş operasyonları geçici olarak durduruldu.
Jakarta’da 58’i uluslararası olmak üzere toplam 301 uçuşun durumdan etkilendiği bildirildi. Yanardağdan yükselen kül bulutunun Sumatra yönünde yaklaşık 15 bin metre, yani 50 bin feet irtifaya kadar ulaştığı belirtildi.
Bali’de de Jakarta bağlantılı çok sayıda uçuş iptal edildi veya yeniden planlandı.
Volkanik Kül Uçaklar İçin Neden Tehlikeli?
Volkanik kül, sıradan duman veya buluttan farklı olarak çok küçük kaya, mineral ve volkanik cam parçacıkları içeriyor.
Bir jet uçağının kül bulutuna girmesi halinde bu parçacıklar motorlara çekilebiliyor. Motorun yüksek sıcaklıktaki bölümlerinde eriyen volkanik materyal, türbin kanatları ve diğer sıcak parçalara yapışarak hava akışını bozabiliyor.
Bu durum motorların güç kaybetmesine, ağır hasar görmesine ve en ciddi senaryoda tamamen durmasına yol açabiliyor.
Volkanik kül yalnızca motorlar açısından risk oluşturmuyor. Uçağın kokpit camlarını aşındırarak pilotların görüşünü ciddi biçimde azaltabiliyor, sensörleri ve pitot sistemleri gibi kritik ekipmanları da etkileyebiliyor.
Bu nedenle havacılıkta kül bulutu bulunan bölgelerden kaçınmak, uçuşları iptal etmek veya rotaları değiştirmek temel güvenlik uygulamaları arasında yer alıyor.
37 Bin Feet’te 4 Motor Birden Sustu
Volkanik külün uçaklar için oluşturduğu tehlikenin en çarpıcı örneklerinden biri yine Endonezya semalarında yaşandı.
24 Haziran 1982’de British Airways’in Kuala Lumpur-Perth seferini yapan BA009 sefer sayılı Boeing 747-200 uçağı, Endonezya üzerinde yaklaşık 37 bin feet irtifada uçarken Galunggung Yanardağı’ndan yayılan volkanik kül bulutuna girdi.
Mürettebat başlangıçta kül bulutunun içinde olduklarını fark etmedi. Ardından uçak çevresinde St. Elmo ateşi olarak bilinen elektriksel parlamalar görüldü.
Kısa süre sonra motorlar tek tek güç kaybetmeye başladı. Boeing 747’nin dört motoru da durdu. Kaptan Eric Moody, yolculara sakin olmalarını ve mürettebatın motorları yeniden çalıştırmak için çalıştığını bildirdi.
Uçak yaklaşık 13 dakika boyunca motorsuz şekilde süzüldü ve bu sırada yaklaşık 23 bin feet irtifa kaybetti.
Kül bulutundan çıkılmasıyla birlikte motorların yeniden çalıştırılması mümkün oldu. Mürettebat daha sonra uçağı Jakarta’ya yönlendirdi.
Ancak uçuşun son bölümünde de külün etkileri devam etti. Volkanik parçacıklar kokpit camlarını aşındırarak pilotların dışarıyı görmesini son derece zorlaştırmıştı.
Buna rağmen uçak güvenli şekilde Jakarta’ya indirildi ve uçaktaki 263 kişinin tamamı kurtuldu.
44 Yıl Sonra Aynı Tehlike Yeniden Gündemde
BA009 olayının üzerinden 44 yıl geçti. Bugün Anak Krakatau’nun püskürttüğü küller nedeniyle Endonezya’da yüzlerce uçuşun iptal edilmesinin temelinde de aynı havacılık riski bulunuyor.
Volkanik kül, uzaktan bakıldığında sıradan bir bulut gibi görünebilir. Ancak jet motorlarının içine girdiğinde çok kısa sürede ciddi motor hasarına ve güç kaybına neden olabiliyor.
Bu nedenle bir yanardağ patlamasının ardından yüzlerce uçuşun iptal edilmesi veya uçakların rotalarının değiştirilmesi, ilk bakışta aşırı bir önlem gibi görünse de havacılık tarihindeki BA009 olayı, volkanik kül konusunda neden risk alınmadığını açıkça gösteriyor.
Gökyüzünde görünmeyen bir kül bulutu, binlerce metre yükseklikteki bir yolcu uçağı için hayati bir tehdide dönüşebiliyor.
